Biểu đồ bị cắt trục và ấn tượng chênh lệch

Khi xem xét các biểu đồ, đặc biệt là biểu đồ đường hoặc cột, cách trình bày trục có thể ảnh hưởng đáng kể đến cách chúng ta hiểu dữ liệu. Một thay đổi nhỏ trong tỉ lệ hoặc điểm bắt đầu của trục có thể làm cho sự khác biệt dường như lớn hơn hoặc nhỏ hơn thực tế, dẫn đến những kết luận sai lệch.

Trục bị cắt và phóng đại sự khác biệt

Một kỹ thuật phổ biến là cắt trục tung (trục giá trị) để nó không bắt đầu từ số 0. Trong ví dụ giả định về lượng người đọc, hai cột có giá trị gần nhau có thể trông chênh lệch mạnh khi phần chân bị cắt. Người đọc cần so sánh giá trị ghi trên nhãn chứ không chỉ chiều cao cột. Điều này có thể tạo ra ấn tượng sai lệch về mức độ biến động hoặc thành công.

Trong một tình huống giả định, một biểu đồ so sánh lượng mưa hàng tháng giữa hai khu vực. Nếu trục lượng mưa bắt đầu từ 50mm thay vì 0mm, sự khác biệt 5mm giữa 55mm và 60mm có thể trông rất lớn, mặc dù nó chỉ là một phần nhỏ của tổng lượng mưa thực tế. Người xem có thể dễ dàng bị ảnh hưởng bởi hình ảnh trực quan mà không kiểm tra kỹ các giá trị trên trục.

Thay đổi tỉ lệ và giảm nhẹ sự khác biệt

Ngược lại, việc kéo dài trục hoặc sử dụng tỉ lệ quá lớn cũng có thể làm giảm nhẹ sự khác biệt. Nếu một biểu đồ hiển thị sự thay đổi từ 10 đến 100, nhưng trục được kéo dài đến 1000, thì sự tăng trưởng 90 đơn vị sẽ trông không đáng kể. Điều này có thể được sử dụng để che giấu những thay đổi quan trọng hoặc làm cho một vấn đề có vẻ ít nghiêm trọng hơn thực tế.

Ví dụ, một biểu đồ theo dõi hiệu suất của một hệ thống trong một khoảng thời gian. Nếu trục hiệu suất được đặt với phạm vi rất rộng, một sự sụt giảm nhỏ nhưng đáng kể về hiệu suất có thể trông gần như không đáng kể trên biểu đồ, khiến người xem bỏ qua vấn đề tiềm ẩn.

Đánh giá biểu đồ một cách cẩn trọng

Để tránh bị đánh lừa bởi cách trình bày biểu đồ, điều quan trọng là phải luôn kiểm tra kỹ các trục. Hãy xem xét điểm bắt đầu của trục tung và phạm vi giá trị mà nó bao phủ. Tự hỏi liệu biểu đồ có đang phóng đại hay giảm nhẹ sự khác biệt bằng cách điều chỉnh tỉ lệ hay không.

Với biểu đồ cột, chiều dài biểu thị giá trị nên gốc không đặc biệt quan trọng. Biểu đồ đường có thể dùng phạm vi hẹp để làm rõ biến động nhỏ; điều đó không tự chứng minh gian dối nếu thang đo và đơn vị được ghi rõ. Luôn so sánh các giá trị số thực tế thay vì chỉ dựa vào ấn tượng thị giác ban đầu từ hình dạng của biểu đồ.

Câu hỏi để đọc thận trọng

Làm thế nào việc cắt trục tung có thể làm thay đổi nhận thức của bạn về dữ liệu?
Tại sao việc kiểm tra điểm bắt đầu và phạm vi của trục biểu đồ lại quan trọng?
Bạn sẽ làm gì để đánh giá tính chính xác của một biểu đồ khi nghi ngờ về cách trình bày trục?